Kracht- 26 januari 2020- ds. Eibert Kok

Kracht

Zondagmorgen 26 januari 2020, Ontmoetingskerk, ds. Eibert Kok

Lezing: Rechters 14

Preek 26jan 1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Waar ligt je kracht? En waar ligt je zwakheid?

Een vuist, zouden we daarmee misschien het verhaal van Simson kunnen typeren? Daarin ligt zijn kracht, toch? Of is het nu juist zijn zwakheid dat hij die kracht niet goed gebruikt?
Verschillende keren slaat die er op los.
Als hij losbrandt, slaat hij mensen knock-out. Sterker, hij slaat ze dood. Een vuist.
Vandaag hebben we één van de vier hoofdstukken gelezen over de figuur van Simson. Een intrigerend figuur.
Ook een lastig figuur, vind ik.
Want wat moet je nou met zo iemand in de Bijbel?
Iemand met bovenmenselijke kracht – en volgens de Bijbelschrijver is het nota bene de Geest van de HEER die hem die kracht geeft – die die kracht vooral lijkt te gebruiken om enorme aantallen Filistijnen de dood in te jagen, als vergelding voor wat hem wordt aangedaan. Een soort explosie van geweld. Er kleeft bloed aan zijn handen.
Zijn leven eindigt als het leven van een zelfmoordterrorist die twee grote zuilen, twee grote torens met geweld laat instorten, waardoor duizenden mensen omkomen.
“Zo maakte Simson bij zijn dood meer slachtoffers dan tijdens zijn hele leven.” Zo eindigt het verhaal van Simson.
Wat moeten we met al dat geweld in de Bijbel? Had het er misschien beter níet in kunnen staan?
Dit is toch alleen maar voer voor mensen die vinden dat de Bijbel een bloedboek is, een boek vol geweld?
Moeten we bij alle kritiek die er geleverd wordt op de radicale islam, dat dat een gewelddadige godsdienst zou zijn, niet eerst de hand in eigen boezem steken en al dat geweld in de Bijbel eens onder ogen zien? Weinig beter toch?
Dat zijn geluiden die ik nog wel eens hoor of lees.
Ik wil daar wel een paar opmerkingen bij plaatsen.
Allereerst bij al het geweld waarvan verteld wordt hier en ook verder in het boek Rechters of Richteren is er nergens sprake van een oproep om dat geweld na te volgen.
In de tweede plaats: verlies nooit het geheel van de Bijbel uit het oog. Dan wordt al heel snel verwezen naar het Nieuwe Testament en naar Jezus, en terecht, maar ook binnen het Oude Testament klinken meer geluiden, andere geluiden. Soms corrigeert de ene tekst de andere. Niet door kracht of geweld – zegt de HEER van de hemelse machten – maar door mijn geest (Zach. 4:6) bijv.
Als derde: probeer je ook eens voor te stellen in wat voor situatie mensen elkaar deze verhalen verteld hebben.
Ik kan me zomaar voorstellen dat de mensen elkaar het verhaal van Simson verteld hebben in de ballingschap in Babel. Daar zaten ze, weggevoerd van huis en haard, gedeporteerd. Alles waren ze kwijt. Aan Babels stromen zitten ze daar, min of meer gevangen. En men vertelde elkaar de verhalen, van Simson, in wie de kracht van Heer kwam, zodat hij de vijand een hak kon zetten. Kostelijke verhalen, om je te vermaken, om te lachen om je onderdrukker, tegelijk verhalen van hoop, dat die kracht van de HEER ooit eens zo sterk zal zijn dat de vijand verslagen wordt.
Stel je voor dat de joden deze verhalen elkaar vertelden in de concentratiekampen, waar de dood om de hoek loert, als een verhaal om hoop te houden. Dan komt zo’n verhaal van Simson toch in een ander perspectief te staan.
In de vierde plaats: geweld ís er, of we dat nu leuk vinden of niet. Heel de menselijke geschiedenis is getekend door geweld, klein geweld, groot geweld. En de Bijbel vertelt erover. De werkelijkheid wordt niet mooier gemaakt dan die is. In die zin is het goed dat over die rauwe werkelijkheid verteld wordt zoals die is, met ook die gewelddadige kanten.
Het probleem zit, denk ik, daarin dat in de Bijbel het geweld waarvan verteld wordt, vaak niet afgekeurd wordt, sterker nog, dat we de indruk krijgen dat God dat geweld lijkt goed te keuren.
Zo ook in de verhalen van Simson. Er wordt verteld dat de Geest van de HEER in hem komt. Dán krijgt hij door die Geest van de HEER die bovenmenselijke kracht, met grof geweld als gevolg. Dat lijkt in één lijn te liggen.
Maar is dat zo? Volgens mij is er wel iets meer over te zeggen.
Iemand heeft Simson een mislukt experiment genoemd. En dat vind ik een rake typering: een mislukt experiment.
Dat komt vaker voor in de Bijbelse verhalen: het begint goed, maar het loopt op een mislukking uit. Denk aan koning Saul bijvoorbeeld. Mislukt als koning.
Zo ook Simson: hij mislukt als rechter, als leider van de Israëlieten.
Uiteindelijk lijkt er niemand mee geholpen te zijn.
Het verhaal van Simson begint veelbelovend.
Het hoofdstuk net vóór het hoofdstuk van vandaag begint met te vertellen dat de situatie van de Israëlieten uiterst beroerd is. Weer deden de Israëlieten wat slecht is in de ogen van de HEER. Veertig jaar lang worden ze overgeleverd aan de Filistijnen.
Maar dan. En het geschiedde… Er gaat iets gebeuren.
Dan wordt door een engel de geboorte van Simson aangekondigd, eerst aan zijn moeder en later ook aan zijn vader. Hij zal een nazireeër zijn, aan God gewijd. Hij zal een begin maken met de bevrijding van Israël uit de greep van de Filistijnen. Aan het eind van dat hoofdstuk wordt Simson geboren.
Dan volgt het hoofdstuk van vandaag. Hij heeft een leuk meisje gezien in Timna. Hij wil haar trouwen. Met zijn vader en moeder gaat hij op weg naar haar.
Onderweg komt hij een leeuw tegen die brullend op hem af komt. Met zijn blote handen verscheurt hij de leeuw.
Een tijdje later maakt hij de reis opnieuw. Hij vindt in het kadaver van de leeuw een zwerm bijen met honing.
Op zijn bruiloft geeft hij aan een stel bruiloftsgasten een raadsel op over die leeuw en die honing. Bij dat raadsel zit wel een soort scharnierpunt in het verhaal. Daar kan het goed gaan, daar kan het mis gaan. En het gaat mis.
Bij een paar elementen van het verhaal wil ik stilstaan.
Allereerst dat wij, doordat we de verhalen erna kennen, geneigd zijn om Simson ook hier al direct als rokkenjager, krachtpatser en geweldenaar te zien,
maar als we dat buiten beschouwing laten dan begint het eigenlijk heel mooi. Simson wordt verliefd. Op een Filistijns meisje. Een buitenlands meisje.
Zijn ouders zijn tegen. Zoek een meisje van je eigen soort. Maar Simson heeft in de gaten, dat zij de beste is.
En dan staat er: Zijn ouders wisten niet dat het de HEER was die hierop aanstuurde, omdat hij, zo staat er dan letterlijk, een gelegenheid zocht.
God zoekt een ontmoetingsgelegenheid.
Wat voor ontmoetingsgelegenheid?
Is dat de vuist? Sommige vertalingen vullen dit in, zoals onze NBV: Omdat hij een aanleiding zocht om de strijd met de Filistijnen aan te gaan. Een ontmoeting. Op de vuist. Zo wordt het ingevuld. Maar het staat er niet.
Preek 26jan 2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zou het ook deze ontmoetingsgelegenheid kunnen zijn? De hand die gereikt wordt?
Niet tégen de ander, maar samen met de ander.
Is dat misschien de bedoeling van Simsons verlangen naar contact met die Filistijnse? Een brug die geslagen wordt? Zodat ook die ander in aanraking komt met de goede woorden van de God van Israël.
Ontmoetingsgelegenheid gezocht. Maar hoe?
Dan volgt die eerste tocht samen met zijn vader en moeder naar dat meisje daar in Timna en die ontmoeting daar met die brullende leeuw.
Preek 26jan 3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Die afbeelding vind je overal terug. Zoals hier op deze gevelsteen in Purmerend.
Simson werd gezien als een held en dat was een geliefd motief voor gevelstenen, vooral voor herbergen en kroegen.
Hier lezen we dan voor het eerst concreet dat de geest van de Heer in hem vaart en dat hij daardoor met zijn blote handen de leeuw verscheurt.
Hier is niks mis mee, zou ik zeggen. Zelfverdediging. Zelfs een aanhanger van de Partij voor de dieren zal dit begrijpen.
Tijdens de volgende trip op weg naar de bruiloft vindt hij dan die bijen met honing in het kadaver.
Preek 26jan 4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


En dan de bruiloft zelf, met de bruid als stralend middelpunt.
Niets lijkt een mooi feest in de weg te staan.
Dan komt Simson met een raadsel: Spijze ging uit van de eter en zoetigheid van de sterke.
Dat raadsel dat Simson opgeeft is natuurlijk onoplosbaar voor de bruiloftsgasten. Normale raadsels los je op door logisch te redeneren. Het plezier van een raadsel is dat je elkaar een beetje uitdaagt en dan toch samen plezier hebt.
Maar het raadsel van Simson kun je alleen weten als je met hem meegelopen was op zijn levensweg.
Het raadsel dat Simson opgeeft heeft erg met zijn leven te maken. Het gaat over de leeuw, die op wonderlijke wijze verandert in een honingraat. Hoe tegenstrijdig is dat. De leeuw die jaagt en zijn prooi verslindt, maar die nu zelf honig als voedsel biedt. De kracht van de leeuw verandert van: anderen verslinden in: anderen te eten geven.
Ligt in dat raadsel misschien de sleutel voor Simson hoe hij zijn kracht zou moeten gebruiken, niet om anderen te verslinden, maar om anderen het leven mogelijk te maken, niet leven nemen, maar leven geven?
De bruiloftsgasten kunnen onmogelijk het raadsel oplossen.
Die bruiloftsgasten blijken geen aardige jongens te zijn.
Ze chanteren de bruid. Zorg dat wij de oplossing weten, anders steken we jou en je familie in de fik.
Op die manier komen ze de oplossing te weten.
Op het laatste moment roepen ze triomfantelijk: Wat is zoeter dan honing, wat is sterker dan een leeuw?
Dan is gelijk het feest over.
Eigenlijk is dat antwoord weer een raadsel.
In het verhaal van Simson komt de oplossing daarvan niet.
Daardoor gaat het ook mis.
Psalm 19, waarmee we begonnen, biedt het antwoord.
Daar gaat het over de wet van God, de voorschriften van de HEER. Die zijn zoeter dan honing, dan honing vers uit de raat.
Oftewel, daar ligt je kracht! In het gaan op de weg van wat God voorgeschreven heeft.
Simson gaat die weg niet.
We lezen dat de Geest van de HEER weer in hem vaart. En dan, wat doe je dan, met de kracht die je van God gekregen hebt?
Daar ligt het punt van je eigen verantwoordelijkheid! Welke keuze maak je?
Simsons gaat op de vuist.
Hij ging naar Askelon en doodde daar dertig man, om zo, als afgesproken, dertig stel kleren te kunnen geven voor het opgeloste raadsel.
Doodzonde, dat het hier gaat zoals het gaat. Vaak gaat het zo. En het gaat van kwaad tot erger.
Simson had anders kunnen kiezen, zoeter dan honing, sterker dan een leeuw, op de weg van Gods geboden!
Niet de vuist, maar reikende handen, de hand bieden.
Simson, als rechter een mislukt experiment.
De Geest wordt vaardig over hem, maar telkens gaat het toch mis.
Het lukt hem niet om ‘rechter’ te zijn, om zijn missie te volbrengen, om zijn volk te bevrijden.
Dat brengt mij weer bij die vraag: Hoe ga je om met de kracht die je van godswege gekregen hebt?
Hoe gaan wij om met de kracht die we gekregen hebben op wat voor vlak ook?
Wat voor goeds kun je er mee doen, en wat kun je er mee kapot maken?

We zingen Lied 529, het lied van Jesaja, het lied van de maand, over een dienstknecht, over wie de geest van God komt, die zijn leven geeft.
Daarin herkennen we Jezus, die zijn missie volbracht,
niet ten koste, maar ten bate van anderen.