Protestanse Gemeente Naaldwijk

Ware wijnstok-1mei-MMdV

Overdenking 29 april 2018
bij Johannes 15:1-8
Door ds. Marjan de Vries


Gemeente van Jezus Christus,
Lieve mensen,

Beeld
Kennismaken met de gemeente is een mooie taak. Je komt nog eens ergens. En in zo’n week dat je mag voorgaan is het bijzonder dat je op maandag leest over de wijnstok en er op dinsdag een ziet. Het hielp voor mij om de bijbeltekst te illustreren. Ik heb het me laten uitleggen. Hoe groeit dat – en wat moet je precies snoeien om goede bloei en vruchten te krijgen?
Zo stond ik hier in Naaldwijk voor een wijnstok. En zag de groene ranken, vruchten –klaar om te gaan groeien en druiven te worden.
En op de grond bij mijn voeten zag ik ze liggen. Ranken gesnoeid, losgesneden van de levensader die de wijnstok voor ze is, lagen ze te verdorren.
 
En misschien heb jij dit beeld ook net zo helder voor ogen. Het snoeien in de vingers.
Of weet je van werken met met tomaten, aardbeien of een andere fruit- of groentesoort waar gesnoeid en uitgedund moet worden om een goed eindproduct te krijgen.
Het is duidelijk: dit beeld van de wijnstok en de ranken is uit het leven gegrepen.

Maar hoe kunnen wij het vandaag verstaan?

Context – waarom deze woorden?
Jezus spreekt deze woorden in zijn afscheidsrede die plaatsvind tussen de hoofdstukken 14-17. Hij neemt afscheid van de leerlingen en bereidt hun voor op de tijd dat zij zonder hem moeten leven. Steeds vertelt hij iets van wie hij zelf is. Hoe hij tegenover de wereld staat en wie zijn Vader is. Al een aantal keer heeft hij gezegd dat Hij in de Vader is, en de Vader in hem. Ze zijn met elkaar verbonden en verweven.

Gelijk geeft hij aan in het derde vers – jullie zijn al schoon door alles wat ik tegen jullie gezegd heb. In dit beeld dat hij neerzet van de wijnstok en de ranken is dat schoon/rein precies hetzelfde woord als dat gebruikt wordt als hij vertelt hoe de wijngaardenier de wijnstok schoonmaakt/of snoeit.
Waarom moet dit gebeuren? Om de beste groei te creëren. De mooiste en lekkerste vruchten te krijgen.
Het is een mooi afscheidswoord dat Jezus spreekt. Hij vertelt hoe hij en zijn leerlingen ook verbonden blijven met elkaar, zoals hij zelf verbonden is met de Vader. De manier waarop hij de verbinding legt is die van het levenssap van de wijnstok. Jezus’ levenssap stroomt door ons heen als wij uit zijn woord blijven leven. Dichterbij Jezus kun je bijna niet komen.

Bijbelse traditie
Jezus zet zichzelf met dit beeld van de wijnstok in een levende Bijbelse traditie.. Er wordt veel wijn gedronken in de bijbel. Wijn is een teken van overvloed. Dat het goed gaat. Het eerste wat Noach deed toen hij na de zondvloed weer aan land kwam was het planten van een wijnstok. We kennen het beeld van de verspieders als ze aankomen in het beloofde land. Zij dragen met meerdere mensen de druiventrossen die ze daar aangetroffen hebben. De trossen zijn een teken van ultieme vruchtbaarheid. Het is het land waar God hen brengt. In psalm 80 wordt dit beeld ook gebruikt: Israël wordt daar vergeleken met een wijnstok die uitgegraven is in Egypte en gepland op een nieuwe ruime plek. Hij schoot wortel en vulde het land staat er. Israël is hier de wijnstok.

Jezus zegt: Ik ben de ware wijnstok. Hij zet zichzelf over dit beeld van Israël als wijnstok gepland door God heen. Jezus zegt en mijn Vader is de wijngaardenier. God blijft de tuinman – degene die met liefde zorgt voor wat hij gepland heeft. Jezus zegt ik ben de ware wijnstok. Door het beeld te gebruiken wat iedereen kent, zet hij het verhaal door. Het beeld is een beeld dat al bekend is en Jezus gebruikt dit beeld om de mensen te vertellen wie hij is. Hij zegt dan ook dat degenen die hem volgen deel van Gods Volk zijn. Het volk dat God uitverkoren heeft en waarmee God zijn verbond sloot. Hij blijft met dit volk op reis en onderweg.

Spanning
Toch roept de tekst ook spanning op. Vers 6: Wie niet in mij blijft wordt weggegooid als een wijnrank en verdort; hij wordt met andere ranken verzameld, in het vuur gegooid en verbrand.
Het is bijna een dreigement.
Blijf dicht bij mij want anders…..
Ik weet dat het vaak ook zo uitgelegd is.
Als je afdwaalt door de zonde – dan… etc
En dat vuur is dan natuurlijk het vuur van de hel.

Hoe kunnen we toch met dit beeld onderweg blijven zonder dat we het zo uitleggen dat er nu eenmaal mensen zijn die geen vrucht dragen? Ik vind dit een worsteling. Het is wat deze tekst tot een lastige tekst maakt. In het lied van de maand zingen we het steeds: zij zullen branden. Dat is lastig – hoe moeten we het voor ons zien?
Ik merk dat ik er steeds omheen draai en er niet goed uitkom.

Want wat ik zie en lees in het verhaal is een wijngaardenier die liefdevol met zijn plant omgaat. Er goed voor zorgt. Het is biologisch bepaald dat sommige takken geen vrucht dragen en dat het het beste werkt om die te moeten snoeien. Het getuigt volgens mij van zorgzaamheid om te snoeien en te krenten. Dat heeft weinig met disciplineringen of straffen te maken. Voor mij zijn het gewoon acties van de wijngaardenier.

Terug naar de wijnstok en de ranken
Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken.
We zijn verbonden met Christus als ranken aan een wijnstok. Het sap dat de wijnstok als voeding opdrinkt uit de aarde geeft hij aan ons door. Het is als de schepping die gevierd wordt.
Jezus neemt afscheid en vertelt volgens mij een verhaal over verbinding, over wederkerigheid en afhankelijkheid.
Wij horen bij Jezus zoals hij bij ons hoort. Samen zijn we een. Wij dragen vrucht door de dingen die hij ons vertelt. Het houdt ons in leven. Wij ademen door hem.
Het gaat over afhankelijkheid. Zonder Jezus zijn wij niets. Zullen wij verdrogen als die ranken die weggesnoeid worden. Als wij ons niet meer verbinden met het woord komen er geen vruchten. Is er geen toekomst. Stopt ons leven in Christus.
En als je het zo bekijkt is het eigenlijk heel logisch. Het is iets dat wij ook wel weten. Het maakt dat wij actief bezig gaan met ons geloof ons inzetten voor de kerk en samen zorgen dat wij meer te weten komen over wie Christus is.

Jezus zegt ik ben de wijnstok. Leven met mij gaat om relatie. Niet alleen relatie met mij, maar als jullie de ranken zijn – ook relatie met elkaar. We zijn gelijkwaardig, staan allemaal, als ranken even ver van Christus af. We staan als ranken op gelijke hoogte aan elkaar. Niemand is meer, of dichterbij Christus. Uiteindelijk hebben wij samen dezelfde relatie naar Christus toe. Iedere rank heeft potentie. En in Gods hand groeit en bloeit de wijnstok dat het een lieve lust is.
Ik vind dat een inspirerend en bemoedigend beeld.
Geloof moet je voeden om het te laten groeien en bloeien. Je moet steeds verbonden blijven en blijven luisteren, om overvloedig vrucht te kunnen dragen.

Amen