Protestanse Gemeente Naaldwijk

Zeven-26aug-EBK

 

 

Zondagmorgen 26 augustus 2018, Ontmoetingskerk, ds. Eibert Kok

Lezingen: 2 Koningen 4: 42-44 en Marcus 8: 1-21

preek-20180826-1.jpg

 

 

 

Vijf weken geleden deed ik hier in de Ontmoetingskerk de laatste kerkdienst vóór mijn vakantie en toen stond een gedeelte uit Marcus 6 op het rooster, het verhaal van de vijf broden en de twee vissen, de wonderlijke broodvermenigvuldiging.
Toen kwam ik terug van vakantie, en wat staat er op het rooster? Weer het verhaal van de wonderlijke broodvermenigvuldiging, nu twee hoofdstukken verder, Marcus 8, maar eigenlijk hetzelfde verhaal.
Nu geen vijf broden, maar zeven, nu niet twee vissen, maar een paar vissen, maar heel veel hetzelfde. Wat is dat voor zinloze herhaling?
Zoals ik de vorige keer al zei: Marcus is het kortste evangelie, kort en bondig, recht op je doel af. Waarom vertelt hij dit verhaal dan twee keer?
Wat heeft dat brood dat gebroken wordt ons te vertellen?
Nu, als één ding al wel direct duidelijk is, dan is het dat het te maken heeft met getallen.
En het belangrijkste getal vandaag is: zeven.
Zeven is voldoende, ruim voldoende.
 preek-20180826-2.png

Afgelopen maandag was de dag dat ik begon met de eerste voorbereidingen voor vandaag, en maandag was ook de dag dat Maarten van der Weijden zijn zwem-Elfstedentocht zou afronden. Petje af voor wat hij gedaan heeft, wat een prestatie! Helaas is het hem niet gelukt om z’n doel helemaal te bereiken. Afgelopen maandagmiddag moest hij na 163 km zwemmen opgeven.
Zijn doel was al zwemmend de elf steden aan te doen, want dan is de elfstedentocht pas compleet.
Elf, dat is in Friesland een getal met een bijzondere betekenis. Als je de elf gehaald hebt, is het echt compleet, dan heb je het volbracht.
Zoals in Friesland het getal elf aangeeft dat het compleet is, zo is in de Bijbel het getal dat aangeeft dat iets compleet is: zeven.
Nu vertel ik daarmee voor veel mensen in de kerk waarschijnlijk niets nieuws, maar dat impliceert wel dat het bij de vijf broden en de twee vissen niet compleet was.
Daarom wil ik graag, net als de vorige keer, ook dit verhaal van de broodvermenigvuldiging in een groter verband zetten.
Dan wordt nog meer duidelijk wat het ons te zeggen heeft.
Het is goed om nog eens te benadrukken dat het belangrijk is deze Bijbelverhalen symbolisch te lezen.
Mensen denken wel eens dat dat iets moderns is om Bijbelverhalen symbolisch te lezen – vroeger lazen we die verhalen letterlijk en nu symbolisch, zo is dan de gedachte – maar dat is niet waar.
Al in de vroege kerk kennen we de viervoudige uitleg van de Bijbel.
Allereerst is er de historische kant van het verhaal.
Het zijn geen sprookjesverhalen, over een man, Jezus, die nooit bestaan heeft.
Die verhalen wortelen in het concrete menselijke leven van Jezus die door Israël trekt.
Het gaat heel concreet en alledaags hier over brood.
Jezus zal op een bijzondere manier brood hebben gedeeld met de mensen om hem heen, anders was dat verhaal van de wonderlijke broodvermenigvuldiging nooit in alle vier de evangeliën terechtgekomen, en in twee evangeliën Marcus en Matteüs wordt dat verhaal zelfs twee keer verteld.
Wat er nou historisch precies wel en niet gebeurd is van wat verteld wordt, dat is voor ons onmogelijk te achterhalen.
We hebben geen feitelijk verslag, alleen de verhalen, geen sprookjes maar geloofsverhalen die ergens wortelen in het concrete leven van toen rond die ene persoon Jezus.
Dat is het eerste, het historische aspect.
Het tweede is de symbolische manier van lezen.
In elk Bijbelverhaal zit symbolische betekenis, zo was in de vroege kerk al de overtuiging.
Als we kijken naar het verhaal van vanmorgen: brood.
Dat komt zo vaak in de Bijbel voor.
Het ongedesemde brood dat de Israëlieten moesten bakken bij de uittocht uit Egypte, het manna dat het volk krijgt tijdens hun tocht door de woestijn, de twaalf toonbroden in de tabernakel en later in de tempel als offer van de twaalf stammen van Israël aan God.
Brood staat symbool voor het leven zelf.
Brood staat in de Bijbel ook symbool voor leven in verbondenheid met God. God is degene die het brood in de aarde doet groeien, die het leven mogelijk maakt.
Brood staat symbool voor: iets tot je nemen dat je nodig hebt om te leven, broodnodig.
In het Johannesevangelie horen we Jezus zeggen: Ik ben het brood dat leven geeft.
Brood, heel concreet die substantie van gebakken deeg, en tegelijk symbolisch veel meer.
Symboliek zit er ook in de getallen hier.
In het eerste verhaal van de broodvermenigvuldiging zijn het vijf broden en twee vissen, vijfduizend mensen, en er blijven daar twaalf volle manden over.
In het verhaal van vandaag begint het met zeven broden, vierduizend mensen, zeven volle manden over.
Als dit bedrijfsmatige cijfers zouden zijn dan is de eerste keer een groot succes, en de tweede keer een iets minder groot succes.
Maar zo moet je niet kijken naar deze getallen.
Vijf, twee en twaalf in het eerste verhaal. Vijf als het getal van de Tora, de vijf boeken van Mozes, en twee als het getal van de profeten en geschriften. Daarmee hebben we bij elkaar wat wij het Oude Testament noemen.
Twaalf manden óver als getal van de stammen van Israël.
Het gaat daar dus over Israël.
Dan volgen na die eerste wonderlijke broodvermenigvuldiging een aantal verhalen voordat we bij hoofdstuk 8 aankomen, o.a. heel cruciaal, het verhaal van de Syrofenicische vrouw, bij velen wel bekend.
Jezus is in het buitenland. Er komt daar een buitenlandse vrouw op hem af die hem smeekt om hulp voor haar dochter, maar Jezus wil absoluut niet naar haar luisteren.
Op een bepaald moment zegt hij dan: Het is niet goed de kinderen hun brood af te pakken en het aan de honden te voeren.
Waarop de vrouw reageert: Heer, de honden onder de tafel eten toch de kruimels op die de kinderen laten vallen.
Díe opmerking van deze buitenlandse vrouw – het gaat over brood en broodkruimels –betekent een ommekeer in de opstelling van Jezus.
Lijkt wat hij te brengen heeft tot dat moment beperkt tot zijn eigen volk, vanaf dat moment gaan de grenzen open.
En dan krijgen we het verhaal van de zeven broden. Zeven als het getal van de volheid, dan is het compleet. Zeven broden, zeven manden over. Vierduizend mensen.
Zeven. Daarmee wordt de héle wereld aangeduid, de complete mensheid. En vier, van de vier windrichtingen, noord, oost, zuid, west, overal vandaan mogen ze komen.
Als je dit alleen maar historisch zou lezen, dan is het een zinloze verdubbeling, twee keer hetzelfde verhaal, met net iets andere getallen. Maar dat is het niet!
Jezus, die zelf ook het brood is dat leven geeft, Gods liefde die hij vertegenwoordigt, die is er niet alleen voor de eigen groep, maar die is er voor iedereen.
Hij deelt het brood, gewoon heel concreet die substantie van deeg die je kauwt en doorslikt, die voor jou voeding is om te leven, maar hij deelt ook wie hij is, waar hij voor staat en gaat, Gods grenzeloze liefde voor heel deze wereld.
Dat is ook wat we in het avondmaal doen. Dat gaat terug heel concreet op het historische leven van Jezus, op al die keren dat hij het brood deelde met zijn leerlingen en alle andere mensen om hem heen, en heel in het bijzonder op die laatste keer voor zijn sterven toen hij het brood deelde met zijn leerlingen – ze vierden toen het feest dat God mensen bevrijdt uit de slavernij, uit de beknelling waarin ze vast kunnen zitten. Hij deelde heel concreet het brood met zijn leerlingen.
Maar symbolisch betekent het veel meer: hij deelt zichzelf, hij deelt Gods liefde uit, Gods liefde die hij handen en voeten gaf, aan iedereen die het maar ontvangen wil, opdat het leven van mensen tot bloei komt.
Vaak zijn het dichters die het beter kunnen verwoorden.
Jaap Zijlstra, over het avondmaal (Liedboek 389):
 preek-20180826-3.png
 “Het brood dat ons voor ogen staat
en zich geduldig breken laat,
is uw gedaante, lieve Heer,
Gij daalt als manna in ons neer.
De beker die de ronde doet,
het is de omloop van uw bloed,
het spreekt van een geheimenis,
uw hartslag die ons leven is.”
Mooi vind ik dat: uw hartslag die ons leven is.

Dan komt ik bij de volgende twee manieren van bijbeluitleg in de vroege kerk. Behalve de historische en de symbolische uitleg heeft een Bijbelgedeelte ook een ethische kant: het helpt jou om keuzes te maken in je leven, hoe sta je in het leven, wat doe je wel en wat doe je niet? Een Bijbelverhaal wil iets in jou bewerkstelligen, wil jouw leven veranderen, beter maken, mooier maken.
 preek-20180826-4.png

Hier een afbeelding van de zeven werken van barmhartigheid (Rijksmuseum) met helemaal links het paneel van het uitdelen van brood.
 Zo wil ook dit verhaal aan ons meegeven, allereerst dat het begint met te kijken wat er is, zeven broden, en begin er dan niet mee dat dat te weinig is, leef in het vertrouwen dat zeven voldoende is, ruim voldoende, als we maar delen met elkaar van dat wat ons gegeven is. Delen is vermenigvuldigen.
Dat is ook een soort opdracht, een aansporing die meegegeven wordt als we met elkaar het brood en beker delen in het avondmaal, om zo in het concrete leven van alledag staan.
Dan ontdek je dat het hier gaat om heel veel, dat het gaat om omgaan met elkaar, met het milieu, over de ouderenzorg en de dividendbelasting. Met wie deel je? Wie heeft het nodig?
Dat is het derde, de ethische uitleg.

En als vierde kende men wat dan heet de mystagogische manier van Bijbellezen, dat wil zeggen dat je daardoor wordt ingewijd in het mysterie van God. Anders gezegd, het wil je dichter bij God brengen, zodat je zijn aanwezigheid in je leven ervaart.
Met het Avondmaal is het niet anders. Dat vieren we om zijn liefdevolle aanwezigheid te ervaren.

Zeven broden op een rij. Zeven is voldoende, ruim voldoende, voor iedereen.