Het goede van het leven-10mar-CWvdM

Overdenking op 10 maart 2021 – Biddag voor gewas en arbeid

Lezingen: Prediker 2: 20-26 en Mattheus 6: 19-23

Thema: Het goede van het leven

 

Gemeente van Jezus Christus,

Een mens kan niet alles onthouden wat je in een heel leven onder ogen komt, maar er zijn dingen die je een leven lang bijblijven. Zo zag ik jaren terug een cartoon die afgelopen week helder in m’n geheugen opdook toen ik de tekst uit het boek Prediker las. Het was eigenlijk een klein stripverhaal. Op het eerste plaatje zag je een man ontspannen onder een palmboom zitten. Naast hem stonden een paar aardewerken vazen. In het volgende plaatje stond er een man naast hem met een vrachtwagen. Duidelijk een handelaar. Hij kwam de vazen kopen. En hij vroeg aan de man die onder de palmboom zat: Waarom maak je niet meer van die vazen? De man onder de palmboom vroeg waarom hij dat zou doen. Dan kan ik meer vazen van je kopen en krijg je meer geld. Dan kun je na een paar jaar misschien een paar mensen in dienst nemen die de vazen voor je maken. En dan kun jij lekker ontspannen onder je palmboom zitten. Waarop de man onder de palmboom hem vragend aankeek en zei: En wat doe ik nu dan?
Er zal ongetwijfeld een blik economen opengetrokken kunnen worden die met een theoretisch verhaal komen om aan te tonen dat het verhaal achter die tekening niet klopt. Voor een gezonde economie is groei nodig, wordt dan betoogd. Dat zal waar zijn. Maar hoeveel groei is gezonde groei? En daarom vind ik die tekening, waar ik het over had, een mooie blikopener. Het richt onze blik op heel verschillende manieren om in het leven te staan. Een manier van leven die gericht is op het goede van het leven. En een manier van leven die alleen maar gericht is op groei. Op meer. Een manier van leven waarbij het woord ‘genoeg’ uit het woordenboek is geschrapt.
Dat is niet van vandaag of gisteren. Want de schrijver van het boek Prediker heeft het ook al gezien, die manier van leven. Blijkbaar is het geen uitvinding van de westerse neoliberale economie. Het is een virus dat al een mensengeschiedenis lang rondwaart en mensen in de greep probeert te krijgen. Met varianten over alle werelddelen. Een voorbeeld van zo’n variant: er is een oude Grieke sage over koning Midas. Hij mocht een wens doen van de god Dionysus. De koning hoefde hierover niet lang na te denken en sprak: “Laat dan alles wat ik aanraak in goud veranderen.” De wens werd onmiddellijk vervuld. Een takje dat Midas van de boom afhaalde, een steen die hij opraapte van de grond: werkelijk alles veranderde in goud zodra de koning het aanraakte. De koning was in de wolken. Hij zou alle vorsten ter wereld nu in rijkdom overtroeven. Terug in zijn paleis kwam Midas er achter dat er ook wat nadelen kleefden aan zijn nieuwe gave. Zijn onderdanen maakten een heerlijk feestmaal voor hem. Toen Midas het brood pakte, veranderde het echter onmiddellijk in goud waardoor hij er niet meer van kon eten. Hetzelfde gebeurde met het vlees, het fruit en zelfs met de drank. Al snel verging de koning van de honger en de dorst. Tot overmaat van ramp veranderde ook de dochter van de koning in een gouden standbeeld, nadat Midas haar had aangeraakt. Het was Midas inmiddels wel duidelijk wat voor stomme wens hij had gedaan. Wanhopig smeekte hij Dionysos de wens ongedaan te maken, zodat hij tenminste weer normaal kon eten en drinken. De god van de wijn streek over zijn hart en sprak: “Ga naar de rivier die stroomt door het rijk van de Lydiërs en vindt de bron van de waterstroom. Steek vervolgens je hand in de bron en baad je in het water. Daarna zal het ongeluk van je verdwijnen.” Midas volgde de loop van de rivier, vond de bron en deed daar wat de god hem had gezegd. De wonderkracht ging hierop op de rivier over, waardoor die vanaf dat moment goud met zich meevoerde. Midas was hierna wel genezen van zijn hebzucht en koos voor een meer bescheiden leven.
Zoals ik al zei: het virus van ‘nooit genoeg’ bestaat al een mensengeschiedenis lang, en al die tijd klinken er waarschuwingen tegen. Maar luisteren we daar ook naar? Leren we daar ook van? Voor iedereen die z’n ogen open heeft is het glashelder dat we met z’n allen een hoge prijs aan het betalen zijn voor de ongebreidelde groei van de welvaart. Er komt niet alleen een steeds grotere kloof tussen arm en rijk in onze wereld. Ook de schepping betaalt een hoge prijs. We stoken de wereld in een hoog tempo op met z’n allen. Er wordt om iets anders gevraagd dan altijd maar weer ‘meer’. En niet alleen vanwege de het behoud van de schepping. Ook in verband met het geluk in ons eigen leven.
Want de stem van de Prediker laat ons in de spiegel kijken. En hij vraagt ons: Mens, ben je nu echt zo gelukkig met alles wat je bij elkaar hebt gegraaid? En het antwoord is duidelijk: nee, dat maakt een mens niet gelukkig. Het maakt ons leven leeg. Het is lucht en leegte, zegt de Prediker, een kwalijke zaak, een grof schandaal. Het maakt dat we ons verlagen tot hebzucht en jaloezie, egoïsme en onverdraagzaamheid. Het maakt dat we uit het oog verliezen wat ons leven zin geeft. Het gaat er niet om dat je steeds meer krijgt, zegt Prediker. Dat levert je alleen maar verdriet en zorgen op. Tegenwoordig zeggen we: stress. En we proberen van alles om van die stress af te komen, we mediteren ons suf, zal ik maar zeggen. Maar we vergeten de oorzaak van die stress aan te pakken. We vergeten ons leven eerlijk onder ogen te zien. Zoals Prediker doet. En wat hij ziet brengt hem tot vertwijfeling. Hij is alleen maar op jacht geweest naar meer. Maar hij is vergeten te genieten van de gewone dingen die God een mens geeft. Het is een eenvoudige wijsheid, zegt Prediker. Genieten van wat we uit Gods hand ontvangen. Maar we kiezen eerder voor de kwellende bezigheid van de jacht naar meer en meer. We zijn altijd maar bezig schatten te verzamelen hier op aarde, horen we in het Evangelie naar Mattheus. Maar dat zijn schatten die ons uit de handen glippen.
Ik las ergens de volgende vergelijking: Wie schatten verzamelt op de aarde, is als een boer die zoveel mogelijk hooi probeert binnen te halen, terwijl de bosbrand zijn boerderij nadert. Zijn schuren zullen er alleen maar des te harder van branden. Dat is de situatie waarin wij met z’n allen verkeren. In de tekst uit Prediker gaat het over iemand die al de eigen inspanningen overziet en dóórziet. De inspanningen worden aangeduid met ‘gezwoeg’. Maar zijn inspanningen zullen niet beklijven en hun doel missen als ‘hij zijn ziel het goede niet laat zien’. In de vertaling die we gelezen hebben wordt dat weergegeven met ‘de goede kanten’, de goede kanten van het leven, blijkbaar. In de Nieuwe Bijbelvertaling wordt het woord genieten gebruikt. Maar wat er letterlijk in het Hebreeuws staat gaat dieper, vind ik. Het gaat er om dat we onze ziel het goede laten zien. Dat we eerlijk durven zijn over ons leven. Dat we beseffen wat ons leven ´goed´ maakt. Wat ons geen stress oplevert, maar geluk.
Waar bidden we om, op de Biddag voor gewas en arbeid? Laten we bidden om ons leven kritisch te bezien. Laten we bidden om de moed om door het klatergoud van onze welvaart heen te kijken en oog te krijgen voor wat echt goed is: welzijn voor alle mensen. Heelheid van ons leven, van heel de schepping. Als we zaaien met dat voor ogen, mogen we hopen op een oogst van geluk voor iedereen. In de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest.