Verdubbel je waarde-30mei-EBK

Verdubbel je waarde

Zondagmorgen 30 mei 2021, Ontmoetingskerk, ds. Eibert Kok

Lezing: 1 Johannes 4: 7-16

preek-20210530-1.jpg“God is liefde. Wie in de liefde blijft, blijft in God, en God blijft in hen.”
Met die woorden sluit de lezing van vandaag af.
God is liefde. Prachtige woorden. Maar ook woorden die nogal eens vragen oproepen.
Als God liefde is, hoe kan het dan dat…
En dan wordt vaak gewezen naar alle narigheid in de wereld.
Hoe gaat dat samen met een God die liefde is?
Vandaag is die tekst ‘God is liefde’ aan de orde.
Misschien hebt u wel eens gehoord van de Britse kunstenaar Banksy.
Hij is een straatkunstenaar. Niemand weet wie hij is. Zijn kunstwerken zijn te vinden in verschillende Europese steden, en ook in de VS en in de Palestijnse gebieden.
Zijn afbeeldingen van een meisje met een hartjesballon die door de wind wordt meegenomen zijn heel bekend.
De wind die waait en die de liefde, gesymboliseerd in die ballon, verder brengt. Het zou zo een mooi plaatje voor Pinksteren kunnen zijn.
Die muurschilderingen van Banksy verschijnen zomaar onverwacht ergens op een muur.
preek-20210530-2.jpgDeze kwam in december in het nieuws.
Zomaar een huis in Bristol, Engeland, dat te koop staat,
opeens verschijnt er een schildering van Banksy op de zijkant van het huis, komt het huis wereldwijd in het nieuws en de waarde van het huis verdubbelt.
In ons land rijzen de huizenprijzen de pan uit, maar een Banksy op je huis kan de waarde verdúbbelen.
Hou die even vast: een Banksy kan de waarde verdubbelen.
preek-20210530-3.jpgDeze maakte hij bijvoorbeeld in Amsterdam, op een gebouw van de universiteit van Amsterdam, maar door een of andere onachtzaamheid werd deze vijf jaar geleden overgeschilderd. Weg Banksy.
Ik vind het een prachtig beeld: de liefde die de wereld in gestuurd wordt, gedragen door de wind.
Terug naar het Bijbelgedeelte van vandaag.
In dit korte stukje uit de eerste brief van Johannes gaat het over de liefde.
Het begint ermee: Gelíefde broeders en zusters. En dan gaat het om het eerste woord: Geliefde.
Die toevoeging broeders en zuster hier vind ik niet mooi, of beter gezegd: ongepast.
In het NT komt het nog wel eens voor, het woord adelfoi, broeders, zo werd het dan vertaald in de oude vertaling.
Om inclusief taalgebruik te krijgen, om vrouwen niet uit te sluiten, heeft de NBV er toen ‘broeders en zusters’ van gemaakt. Dat snap ik. En tegelijk denk ik, gezien allerlei ontwikkelingen in de maatschappij, waarbij er steeds meer aandacht komt voor mensen die zich niet als man of vrouw identificeren, nu in de trein niet meer ‘Dames en heren’ maar ‘Beste reizigers’ wordt omgeroepen – terecht, denk ik –,
gezien al die ontwikkelingen denk ik dat ‘broeders en zusters’ óók mensen uitsluit. Hoe je dan dat ene woord adelfoi moet vertalen (letterlijk: broeders), daar moet nog maar eens goed over nagedacht worden. Misschien iets als: verwanten.
Maar hier in de Johannesbrief wordt dat woord adelfoi helemaal niet gebruikt. Daar staat een ander woord, wat betekent: geliefden. Niks broeders en zusters, geliefden!
Geliefden. Dat betekent dat wij mensen mensen zijn die geliefd zijn.
Verderop in deze tekst wordt dat ook uitgewerkt,
maar voorop gaat de bron van liefde: God zelf.
Ik vind dat zo prachtig en dat raakt mij diep, te weten dat ik een geliefd mens ben, geliefd, door God. Dat mogen we allemaal op onszelf toepassen. Niemand uitgezonderd. Dat gaat voorop.
Verderop worden daar meer woorden aan gegeven: “Het wezenlijke van de liefde is niet dat wij God hebben liefgehad, maar dat hij ons heeft liefgehad.”
Dat is een kerngedachte van de Johannes-geschriften in het NT: het Johannesevangelie en ook de brieven van Johannes.
De bron is God zelf. Daar begint een beweging van liefde, die mensen in beweging zet, inspireert (Pinksteren!)
om vanuit die bron, die kracht, vanuit die krachtbron in het leven te staan,
wetend dat je geliefd bent, en dat het je opdracht is om liefde te geven.
“Geliefden, laten wij elkaar liefhebben, want de liefde komt uit God voort. Ieder die liefheeft is uit God geboren en kent God. Wie niet liefheeft kent God niet, want God is liefde.”
Zo begint het.
De gedachtegang en het woordgebruik in die verschillende Johannesgeschriften in de Bijbel lijken sterk op elkaar.
Er gaat een verhaal over de apostel Johannes. Volgens de overlevering preekte hij elke zondag het evangelie, tot op hoge leeftijd. Maar met dat hij ouder werd ging het moeizamer. Het kostte hem steeds meer moeite om de kansel te bestijgen. Zijn toespraken werden steeds korter. Tot op een gegeven moment hij met veel inspanning nog eenmaal de preekstoel op klom en tot de gemeente zei: ‘Geliefden. God is liefde. De rest is een verhaal eromheen’.
God is liefde. De rest is een verhaal eromheen. Dat is mooi gezegd. We hoeven het ook niet onnodig ingewikkelder te maken dan het is. Maar er is nog wel iets meer over te zeggen.
Want bij dat alledaagse woord, dat we vaak gebruiken, en waarvan we denken dat we weten wat het betekent – God is liefde – moet je ook oppassen voor misverstanden.
Allereerst valt het mij op dat die liefde in het Bijbelgedeelte van vandaag onmiddellijk verbonden wordt met het leven van Jezus: “God is liefde. Hierin is Gods liefde ons geopenbaard: God heeft zijn enige Zoon in de wereld gezonden, opdat we door hem zouden leven. Het wezenlijke van de liefde is niet dat wij God hebben liefgehad, maar dat hij ons heeft liefgehad en zijn Zoon heeft gezonden om verzoening te brengen voor onze zonden.”
Het leven van Jezus heeft er alles mee te maken. In zijn leven zien we ook dat die liefde niet iets is van een romantische liefde.
Er is een soort oppervlakkige manier om over de liefde te spreken en te zingen. Liefdesliedjes. Daar is niks mis mee, maar het oppervlakkige zit er in dat we daardoor vaak denken dat liefde te maken heeft met een bepaald gevoel. Vlinders in je buik. Liefde is smeltende ogen, tranen over je wangen, een film om bij te snotteren.
Nogmaals, niks mis mee op zijn tijd. Maar de liefde die in het geloof centraal staat, is nog wat anders dan dat. Liefde is meer dan een gevoel. Liefde is een vorm van betrokkenheid.
Dat weet iedereen ook wel. In een liefdesrelatie kan het soms ook flink knallen. Maar liefde is: elkaar niet laten vallen, in ieder geval dat probéren. Lukt niet altijd. Maar het geeft wel aan dat liefde knokken kan zijn, dat dat soms knokken is.
Bisschop Tutu, uit Zuid-Afrika, heeft ooit eens gezegd:
‘Jezus leert ons onze vijanden lief te hebben. Hij zegt niet dat we ze aardig moeten vinden.’ Dat is precies het verschil.
Liefde, de gevoelsliefde, die hebben we voor wie we aardig vinden. En als we de ander niet meer aardig vinden, dan is de aardigheid eraf. Maar liefde in Bijbelse zin, dat is een kwestie van betrokkenheid, van verantwoordelijkheid, van een relatie met anderen waarin je het goede voor die ander op het oog hebt, wie het ook is.
Gods liefde, de bron, krijgt diepgang in het leven van Jezus, blijkt liefde te zijn die de prijs van het offer kent.
Als het vandaag over de liefde gaat, dan gaat het dus over meer dan dat we aardig met elkaar omgaan.
Heel veel menselijke liefde is gelijk oversteken. Ik ben aardig voor jou zodat jij aardig bent voor mij. Ik doe wat voor jou en dan moet jij wat voor mij doen. Daar houden we elkaar aan. Als bij contract.
Maar de liefde die Jezus ons voorleeft, is een liefde die afziet van zichzelf, die denkt aan de ander en vanuit de ander en met het oog op de ander. Dat is de liefde die zich dienstbaar maakt, geheel en al, zonder enige voorwaarde en zonder enig voorbehoud.
Als wij in de kerk en het geloof over liefde praten, dan kunnen we niet anders dan dat woord vullen vanuit de liefde zoals we die hebben leren kennen in Jezus.
Deze liefde is het voorbeeld, de maatstaf, voor de liefde die wij aan elkaar besteden.
“Niemand heeft God ooit gezien.” Waar zie je God? “Maar als we elkaar liefhebben, blijft God in ons en is zijn liefde in ons ten volle werkelijkheid geworden.” Daar zie je God.
In dát verband en niet anders klinken die woorden ‘God is liefde’. Tegenover al het kwaad in de wereld wil deze tekst niet zeggen: God is liefde, en die moet er maar iets aan doen.
Nee, God is liefde, en dat uít zich in mensen. Het is aan ons mensen om daaruit te leven, uit die bron, en die liefde wáár te maken.
preek-20210530-4.jpgDeze is ook van Banksy.
Deze maakte hij voor Betlehem, een stad waar mensen gescheiden leven, een stad met een muur, een stad met geweld.
Aan de ene kant Palestijnse moslims, en Palestijnse christenen, aan de andere kant joodse kolonisten.
Weer een kind. Dit keer met een vormenstoof, en een hamer om de vormen erdoorheen te tikken.
Als je goed kijkt dan zie de symbolen van jodendom, christendom en islam, elke met z’n eigen kleur.
En daarachter weer het hart, het symbool van de liefde, de liefde die een gat slaat in de muur tussen mensen.
Liefde niet als een liefdesgevoel,
maar als een kracht in de rauwe werkelijkheid van beton en staal, van een muur van beton en staal die mensen scheidt en klein houdt,
liefde als een kracht die in onze soms rauwe werkelijkheid een opening biedt op een nieuwe wereld.
“God is liefde. Wie in de liefde blijft, blijft in God, en God blijft in hen.”
Besef wel: het kan de waarde van je leven verdubbelen.