Helemaal goud-29aug-EBK

Zondagmorgen 29 augustus 2021, Ontmoetingskerk, ds. Eibert Kok

Lezingen: Micha 4: 3b-4 en Johannes 15: 1-8


preek-20210829-01.jpgVrijdagavond op de afscheidsavond werd ik verrast door een prachtig cadeau van de gemeente: voor de achtertuin van ons nieuwe huis in Brielle een kasje!
en ook twee druivenstruiken om daarin te laten groeien…
Hoe Westlands wil je het hebben!
Ik ben er echt heel erg blij mee.
En iedereen die er was kon een groet of een wens opschrijven op een groen of paars rondje,
en daar werden die druiventrossen van gemaakt
die aan het eind van de avond binnengedragen werden
zoals in het Bijbelverhaal de verspieders, die het beloofde land verkend hadden, terugkwamen met prachtige druiventrossen.
We hebben ze mee naar huis genomen, en thuis als die goede en lieve woorden gelezen. Om stil van te worden.
Helemaal goud, zeggen we dan.
Gistermiddag heb ik ze samen met Ina hier opgehangen in de kerk, zodat iedereen ze nog een keer kan zien,
en óók omdat dat kasje en die druivenplanten, en deze druiventrossen prachtig passen bij het Bijbelgedeelte van vandaag. Alsof ze al wisten waarover vandaag de preek zou gaan:
over druiven en een druivenstruik, over een wijnrank en een wijnstok. “Ik ben de ware wijnstok” horen we Jezus in dit Bijbelverhaal zeggen, “en mijn Vader is de wijnbouwer”, de druiventeler.

preek-20210829-02.jpgTwee maanden geleden kwam dit boek uit: “De ark van de smaak in Nederland, Voedsel, kennis en verhalen over gastronomisch erfgoed.”
Mooie titel: De ark van de smaak. Bij de ark denk ik aan het verhaal van de ark in de Bijbel.
In de ark stop je dat wat niet ten onder mag gaan, wat behouden moet blijven. En dat is ook de bedoeling van dat boek, denk ik: erfgoed, dat wat je moet bewaren voor het nageslacht, omdat het zo bijzonder is.
En in dat boek staat ook een hoofdstukje over de Westlandse druiven. Gastronomisch erfgoed. Moet echt bewaard blijven, gekoesterd worden door onze generatie en ook aan komende generaties doorgegeven. Erfgoed.
Het Westlandse goud…

preek-20210829-03.jpg

Sommigen denken misschien dat dit het Westlandse goud is, maar volgens dat boek zijn het toch echt de Westlandse druiven. Erfgoed. Het bewaren en doorgeven waard.
Dat sluit prachtig aan bij de symboliek die we vandaag in de Bijbelgedeeltes tegenkomen.
Omdat de druiven daar vooral gebruikt werden voor het maken van wijn worden meestal de woorden wijngaard en wijnstok gebruikt.
Voor het begrijpen van het Bijbelgedeelte van vandaag is het goed wat van de achtergrond van deze symboliek te weten.
Wijngaard, wijnstok, het is een terugkerend thema al in het Oude Testament.
We lezen daarvan voor het eerst bij het verhaal van Noach en de ark (!).
Zodra hij de ark voorgoed verlaten heeft, begint hij een wijngaard aan te planten.
Je kunt je afvragen: Is dat nou de eerste prioriteit nadat die ramp zich voltrokken heeft en alles weer opgebouwd moet worden, een wijngaard?
Maar daar gaat het niet om. Het is een téken dat gesteld wordt.
De wijngaard is in de Bijbel vaak het beeld voor Israël.
Israël, het oude volk Israël, wordt dan vergeleken met een wijngaard door God zelf aangeplant.
En die planter verwacht natuurlijk vruchten. Die plant die wijngaard aan met de bedoeling dat daar iets goeds gaat groeien, mooie druiven, goede vruchten.
Het oude volk Israël is dan in die gedachtegang een soort proeftuin voor heel de wereld.
Dat principe kennen we Naaldwijk ook!

preek-20210829-04.jpg

Hier een oude ansichtkaart van het gebouw van de proeftuin aan de Zuidweg.
Eind 19e eeuw opgericht als de Proeftuin Westland werd het later het Proefstation voor de Tuinbouw onder Glas. Het is inmiddels gesloten en de activiteiten zijn verhuisd naar elders en het gebouw is afgebroken.
De bedoeling van zo’n proeftuin was en is om daar dingen uit te proberen: wat levert nou de beste vruchten op, de mooiste opbrengst?
Een proeftuin, klein, lokaal, met de bedoeling om dat wat daar ontdekt werd wereldwijd te kunnen toepassen,
zodat niet alleen hier maar overal de mensen de vruchten er van zouden kunnen plukken.
Nou, op een vergelijkbare manier zien we dat in het Oude Testament het volk Israël een soort proeftuin is, een wijngaard als een proeftuin voor de hele wereld, dat is de gedachtegang.
En mooie, volle trossen staan dan symbool voor het goede leven, leven zoals het bedoeld moet zijn. Door God.
Dat is ook de symboliek van die enorme tros druiven die de verkenners van het beloofde land mee terug nemen. Er zijn twee mensen nodig om die tros druiven te dragen.
Dat móet wel het beloofde land zijn!
Tegelijk wordt die symboliek ook op andere manieren gebruikt. Want het gaat niet altijd goed in die proeftuin.
Soms wil het niet groeien, groeit er niks, of wordt de wijngaard kaalgevreten of leeggeroofd.
Zo gaat het soms in het leven. Mensen doen niet de goede dingen. Zijn er niet voor elkaar, maar hebben alleen maar oog voor zichzelf. Mensen staan elkaar naar het leven.
Zo wordt het verhaal in de Bijbel verteld.
Maar, ook al groeien in de wijngaard, in de proeftuin niet altijd goede vruchten, de wijngaard en de wijnstok blíjven symbool voor de hoop die men koestert dat er ooit vrede, recht en gerechtigheid voor alle mensen zal zijn.

preek-20210829-05.jpg

Dat zien we bijvoorbeeld in het Bijbelgedeelte dat we als eerste gelezen hebben, uit Micha.
Dat is die prachtige spreuk, die woorden van hoop, misschien wel bekend:
“Dan zullen zij hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers…”
Die woorden staan op dit beeld in de tuin van het gebouw van de Verenigde Naties in New York.
Als je goed kijkt, kun je het misschien lezen, het begin van de Bijbelwoorden van vandaag:
“Dan zullen zij hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers…”
Het Bijbelgedeelte gaat verder: “en hun speren tot snoeimessen.
Geen volk zal nog het zwaard trekken tegen een ander volk,
geen mens zal meer weten wat oorlog.” Zozo.
Dat zijn woorden die mij wel raken, zeker als je bijvoorbeeld ziet hoe de afgelopen dagen de situatie in Afghanistan zich ontwikkeld heeft,
nu de naties die zich verenigd hadden om daar iets op te bouwen zich terugtrekken.
Ik hou mijn hart vast hoe het verder zal gaan,
als ik zie hoe geweld, zwaarden gebruikt worden om anderen figuurlijk en letterlijk een kopje kleiner te maken.
Nee, zegt deze tekst dan hoopvol: ze zullen zwaarden omsmeden tot ploegijzers.
En, zo staat er dan, en daarom is die tekst vandaag zo intrigerend: “Ieder zal zitten onder zijn wijnstok.”
De wijngaard en de wijnstok staan symbool voor het goede leven, waar mensen in rust en vrede kunnen leven, niet opgejaagd of klemgezet door wie of wat dan ook, Gods nieuwe wereld. Wat eerst gebruikt werd voor de oorlog zal gebruikt worden om mensen van eten te voorzien.

preek-20210829-07.jpg

In de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw werd dit beeld in Oost-Duitsland, in de toenmalige DDR, gestimuleerd door de kerk daar, een téken van hoop, en ook van geweldloos verzet tegen de onderdrukking. Men liep tegen een muur aan.
Totdat de muur viel. Muren kunnen vallen, grenzen doorbroken worden.
Daarbij hoort dus bij Micha het beeld van de wijnstok, als teken van hoop, van het goede leven, waar voor ieder mens plaats is, leven in vrede, harmonie, met God en elkaar
Tegen die achtergrond horen we Jezus zeggen: “Ik BEN de ware wijnstok, en mijn vader is de wijnbouwer.”
Vervolgens worden wij mensen dan vergeleken met de ranken.
Jezus gebruikt dit beeld om de leerlingen hun ról duidelijk te maken. Wat is belangrijk?
Nou, dat je verbónden blijft met die wijnstok. Dan kunnen de voedingssappen uit de wijnstok in de ranken stromen en kunnen er vruchten groeien.
Het is leven vanuit de inspiratie en liefde die hij belichaamt. Het is leven uit de bron, leven uit liefde, vergeving, genade.
Vanuit die verbinding, die inspiratiebron zullen er goede vruchten komen. Dat kan bijna niet anders.
Ik ben de wijnstok zegt Jezus, en die wijnstok vormt het hart, de bron, maar het gaat in dit beeld om de ranken, om hún rol, om onze rol.
De oproep die dan meegegeven wordt is: blijven!
Blijven. Dat klinkt een beetje vreemd in een afscheidsdienst.
Maar het gaat niet over híer blijven, het gaat over verbonden blijven, die verbinding in stand houden, de verbinding met de bron, met Jezus, en met elkaar, gevoed uit diezelfde bron van liefde. Zonder die verbinding gaat het niet.
Zonder die verbinding, zonder die liefde en zonder elkaar wordt het dor en droog.
Leven uit de bron. Ik denk dat dat voor ons als mensen, en voor ons als kerkgemeenschap ontzettend belangrijk is.
Telkens weer die verbinding zoeken om ons daardoor te laten voeden, inspireren, bemoedigen, corrigeren.
Vanzelfsprekend is die verbondenheid niet. Daarom die oproep: Blijf in mij, dan blijf ik in jullie.
Dan kunnen er onverwachte, niet vermoede dingen gebeuren, dan kunnen muren vallen.
“Als jullie in mij blijven en mijn woorden in jullie, kun je vragen wat je wilt en het zal gebeuren.”
Nou, zo werkt het ook weer niet, dat weten we uit ervaring: je kunt vragen wat je wil en het zal gebeuren. God laat zich niet voor ons karretje spannen.
Wat gevraagd wordt is of wij ons voor zijn karretje willen laten spannen.
Tegelijk geven deze woorden aan dat er méér mogelijk is dan wij vaak denken,
als we zijn liefde, Góds liefde die we in hem leren kennen, handen en voeten geven,
gevoed door die bron, de wijnstok, de bron van het goede leven.
Zoals in dat lied voor de preek klonk: Wat zijn de goede vruchten?
Liefde, vreugde, vrede, geduld, goedheid, geloof.
Blijf in mij, dan blijf ik in jullie.
Daarvoor hebben we elkaar nodig, om tegen alles in wat er tegen spreekt hoog te houden dat het kán, leven uit de liefde,
in verbondenheid met hem die ons is voorgegaan,
met vallen en opstaan, natuurlijk.
Maar wel in verbondenheid, met elkaar, samen uit die ene bron.
Dan zullen jullie veel vrucht dragen.

preek-20210829-07.gif

Deze liet ik een paar maanden geleden al een keer zien, een Banksy, in Betlehem. Veelzeggend!
Muren kunnen vallen, grenzen doorbroken worden. Een opening kan er komen.
Dan zullen zij hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers…
Ieder zal zitten onder zijn wijnstok…
door niemand opgeschrikt.
Laten we zo een proeftuin zijn van een nieuwe wereld. Geloven metterdaad.
Helemaal goud.